Tranzitivezo et nontranzitivezo del verboj (3)

En Esperanto nos posai uzi "igi" anke kon dueda verbo, pro montri ke ullo ot ullu kauzai ot ordonai fari un at altra homo ot objekto, eksemple "paroligi". En Uniparlo nos uzai strukturo
fari ...i:

Fari homos parli en Uniparlo!
Teda parlo farei mi dormi.

Tranzitivezo et nontranzitivezo del verboj (2)

En Esperanto homos posai uzi "igi" or "ighi" kon adjektivos, eksemple: bona -- bonizi -- bonici,
Uniparlo non uzai "igi", nek "ighi". Sekura regulo sai talla, ke if nu uzai adjektivo en verba formo
(eksemple boni), esto signifai "fari bona" (Esperante "bonigi"). If nu uzai ekspresaco boni zi, esto signifas "bonighi" Esperante:

Mi devai boni esta teksto.
Post kelkas probos esta teksto bonei zi.

Tranzitivezo et nontranzitivezo del verboj (1)

Uniparlo non uzai sufiksos "igi" or "ighi", kellas sai en Esperanto. Tutta verbo en Uniparlo posai havi funcio tranzitiva ot nontranzitiva, depende del fraza strukturo. Eksemple verbo komenci posai si et tranzitiva et nontranzitiva:

Mi komencai leciono.
Leciono komencai.

Simpla regulo pro kompreni esta uzo sai sekvanta: if post verbo non trovai objekto, tande verbo sai nontranzitiva. If post verbo trovai objekto, verbo sai tranzitiva.

Urbodomo trovai en centro.
(it non trovai ullo altra, it "trovighas" lau Esperanta dirmaniero).

Li trovei  zia horloceto.
(objekto sai "zia horloceto", do verbo "trovei" sai tranzitiva).

Atento!
On esta strado trovai bona kafejo.
(nontranzitiva "trovai" - Esperante "trovighas", as "bona kafejo" non sai objekto!
It sai subjekto. Nu posai vidi esto bone, as ante "trovai" nu non vidai subjekto.
"sur esta strado" non sai subjeto, nur dilskribo del loko).

Participos

Participos aktivas
-anta -enta -onta

Participos pasivas-ata -eta -ota

Esto sai simila al Esperanta sistemo.
If sekvanta vorto komensai ye vokalo, nos posai elizii lasta vokalo del participo:

ludant orkestro
vizitet urbo

Verbos (tempos et modos)

Tempo prezensa esprimai per ai:
Le parlai Uniparlo.

Tempo pasent esprimai per ei:
Le parlei Uniparlo.

Tempo futur esprimai per oi:
Le parloi Uniparlo.

Modo kondicional esprimai per ui:
Le parlui Uniparlo.

Imperativo et optativo esprimai per i:
Parli Uniparlo!
Mi volai, ke vu parli Uniparlo!
Mi volai vu parli Uniparlo!

Infinitivo esprimai anke per i:
Sai pleze parli Uniparlo.

Adverbos

Adverbos finai ye litero e:

bone belle pleze

Grado samnivela, pli alta et maksi alta sai esprimata same kvale en kazo del adyektivos:

same belle kvale hiere
pli bone ol  antee
mes 
maksi bone el tuttas foyos

Komparado del adyektivos

Grado samnivela

Hodiea vetero sai same bona kvale hierea.

Grado pli alta

Leono sai pli granda ol kato.

Grado maksi alta

Est urbo sai pli bella en tutta lando.
Est urbo sai maksi bella el tuttas urbos.

Adjektivos

Adjektivos finad je litero a:

granda bona bela

If vorto, som sekuad adjektivo komensad je vokalo or bar un konsonanto, dan nos kanad eliziir fin litero a et adjektivo finod je konsonanto:

bel urbo, bon ideo, grand oseano

Atento!
En pluralo adjektivo not risevad litero j. If esprimo abad adjektivo et substantivo, bar substantivo risevad finazo os:

grand urbos, bon homos, bela floros

Eksistad bar un kazo, van nos kanad uzir finazo as - det okazad dan, van adjektivo funksiad kom
substantivo:

granda (eksemple granda homo)
grandas (eksemple granda homos)

En det kazos substantivo not binad geuzad.

Substantivos

Substantivos en singularo finad je litero o:

domo floro monto

En pluralo de finad je os:

domos floros montos

Det binad sam kom en Esperanto.

Uniparlo not uzad artikolo gedefinid, nor genotdefinid.
Ne kanad uzir bar vorto "un", "uni" or "una" for ofskribir notkonkret substantivo.

Numeralos

Kardinal numeralos

un du tri kuar kuin sis sep ot nin dek

100 sent
1000 mil
1000000 milion

zero

Ord numeralos

Binad geuzad sufikso: -eda

uneda dueda trieda kuareda kuineda
siseda sepeda oteda nineda dekeda

senteda mileda milioneda

Fro 11 til 20 nos skribad numeralos kom un vorto:

dekun dekdu dektre ... et so plu

20, 30, 40 et so plu til 90 nos skribad oks kom un vorto:

dudek tridek kuardek ... nindek

Bonvoled atentir:

24 dudek kuar (nos skribad du vortos)
58 kuindek ot (nos skribad du vortos)
267 dusent sisdek sep (nos skribad tri vortos)
845 otsent kuardek kuin (nos skribad tri vortos)

12,345 dekdu mil trisent kuardek kuin

Fraksios

Binad geuzad sufikso: -ono

1/2 duono (un duono)
3/4 tri kuaronos

Multoblo

Binad geuzad sufikso: -obla

duobla, triobla, kuarobla, sisoble

Pronomos

Persona pronomor

me
te
le (ile - vira, ele - fema)

ne
ve
de (ide - vira, ede - fema)

se - refleksiva

Poseda pronomos et adjektivos

ma
ta
la (ila, ela)

na
va
da (ida, eda)

sa

Alfabeto et aksento

Alfabeto

Kompare kon Esperanto, alfabeto en Uniparlo binad forte gereduktid. Le abad nur 20 literos!
Los binad:

a b d e f g i j k l
m n o p r s t u v z

Toti litero binad gelektad so, kom le binad geskribad sekondu regulo "un litero - un sono". Litero j binad geprononsad so, kom en Esperanto or en angla "yes". Sapelos not eksistad et ve kanad skribir tekstos en Uniparlo uzande nur standard klavaro. Sonos kom angla sh, ch or j oks binad geforid, Uniparlo not uzad los.

Aksento

If vorto finad je vokalo, dan aksento falad on biforlasta silabo.
If vorto finad je konsonanto, dan aksento falad on lasta silabo.